02920 829 100 
Deddf Cydraddoldeb 2010: Myfyrio ar y 10 mlynedd diwethaf
Hydref 21, 2020
Mae llawer yn ystyried EqA 2010 yn ddarn pwysig o ddeddfwriaeth. Nid yn unig yr oedd wedi cydgrynhoi cyfreithiau presennol i amddiffyn rhag gwahaniaethu ond fe wnaeth hefyd wella'r amddiffyniadau a oedd eisoes yn eu lle.
Mae EqA 2010 yn gwahardd sefydliadau rhag gwahaniaethu yn erbyn unigolion ar sail y nodweddion gwarchodedig canlynol; oedran, anabledd, ailbennu rhywedd, priodas a phartneriaeth sifil, beichiogrwydd a mamolaeth, hil, crefydd neu gred, rhyw, cyfeiriadedd rhywiol.
O safbwynt cyflogwr, mae'n eang ei gwmpas gan ei fod yn berthnasol i gyflogeion, gweithwyr, staff asiantaeth, ymgeiswyr am swyddi a chyn-staff ac yn berthnasol cyn gynted ag y bydd y broses recriwtio yn dechrau.
Sefydlodd EqA 2010 bedwar prif fath o wahaniaethu:
a) Gwahaniaethu uniongyrchol, pan fo person yn gwahaniaethu yn erbyn person arall “oherwydd” nodwedd warchod, gan ei drin yn llai ffafriol nag y mae’n trin neu y byddai’n trin eraill;
b) Gwahaniaethu anuniongyrchol, lle mae sefydliad yn rhoi rheol, polisi neu arfer ar waith sy’n cael effaith andwyol ar rywun â nodwedd warchodedig o gymharu â rhywun heb un;
c) Aflonyddu sy'n ymddygiad digroeso sy'n gysylltiedig â nodwedd warchodedig, sy'n cael yr effaith o darfu ar urddas person, neu sy'n creu amgylchedd gelyniaethus, sarhaus, diraddiol neu fychanol; a
d) Erledigaeth: pan fo unigolyn yn cael ei drin yn wael gan gyflogwr oherwydd iddo wneud neu gefnogi cwyn o wahaniaethu.
Sefydlodd EqA 2010 hefyd ddau fath ychwanegol o wahaniaethu yn ymwneud yn benodol â nodwedd warchodedig anabledd:
e) Dyletswydd i wneud addasiadau rhesymol i staff anabl/ymgeiswyr am swyddi sicrhau nad ydynt yn cael eu rhoi dan anfantais sylweddol yn y gwaith oherwydd eu hanabledd; a
f) Gwahaniaethu yn deillio o anabledd sy'n ei gwneud yn anghyfreithlon i gyflogwyr achosi niwed i staff anabl oherwydd rhywbeth sy'n “codi o'u hanabledd”, ee diswyddo gweithiwr, nid oherwydd ei anabledd, ond oherwydd ei fod wedi bod ar absenoldeb salwch hirdymor.
Er bod EqA 2010 wedi cyflawni ei nod o wahardd gwahaniaethu, nid yw'r 10 mlynedd diwethaf wedi bod heb eu heriau. Er enghraifft, mae cyflogwyr yn dal i gael trafferth cydbwyso'r buddiannau sy'n aml yn cystadlu rhwng rhai nodweddion gwarchodedig, megis crefydd a chyfeiriadedd rhywiol.
Mae cyflogwyr hefyd wedi gorfod brwydro â llinellau aneglur ynghylch a allai rhywbeth fod yn nodwedd warchodedig, yn enwedig o ran cred athronyddol. Er enghraifft, ble mae'r ffin rhwng fegan foesegol (wedi'i ganfod gan y Tribiwnlys Cyflogaeth i fod yn gyfystyr â chred warchodedig o dan EqA 2010) a fegan dietegol (a farnwyd nad oedd yn ddigon i fod yn gyfystyr â chred athronyddol)?
Bu galwadau i rai nodweddion eraill gael eu diogelu o dan EqA 2010. Mae gordewdra yn un enghraifft. Fel y mae pethau ar hyn o bryd, gallai effeithiau bod yn ordew olygu bod person yn cael ei ystyried yn anabl o dan EqA 2010, ond mewn gwirionedd nid yw bod yn ordew ynddo'i hun yn nodwedd warchodedig. Er bod llawer o achosion sylfaenol gordewdra, o ystyried bod dewisiadau ffordd o fyw yn un, rwy’n amau yn wleidyddol y byddai’n gam anodd ei wneud yn nodwedd warchodedig.
Mae cyfraith achosion wedi dangos bod yr amddiffyniad a gynigir gan y nodweddion gwarchodedig amrywiol o dan EqA 2010 wedi gallu esblygu er budd aelodau ein cymdeithas gynyddol amrywiol a chredaf y byddai mwyafrif helaeth y bobl yn cytuno ei fod wedi bod yn llwyddiannus i’r perwyl hwnnw. Gobeithio y bydd hyn yn ei dro yn arwain at well dealltwriaeth a goddefgarwch. Y llwyddiant yn y pen draw fyddai dileu gwahaniaethu, boed yn y gweithle neu'n gyffredinol, fel bod yr angen am gyfreithiau sy'n hyrwyddo cydraddoldeb yn dod yn ddiangen.
I siarad ag un o'n harbenigwyr heddiw, cysylltwch â ni ar 02920 829 100 neu drwy ddefnyddio ein ffurflen Cysylltwch â Ni am sgwrs gychwynnol am ddim i weld sut gallwn ni helpu.
