02920 829 100 
Her lwyddiannus yn erbyn Cyfarwyddyd Erthygl 4: goblygiadau allweddol i berchnogion eiddo
Tachwedd 11
By Gwen Hughes
Ystyriodd achos diweddar yn yr Uchel Lys newidiadau a wnaed gan awdurdod cynllunio lleol i hawliau datblygu a ganiateir pan gyhoeddasant Gyfarwyddyd Erthygl 4.
Mae'r achos yn tynnu sylw at yr angen i awdurdodau cynllunio lleol ystyried yn ofalus y cyngor a dderbynnir wrth wneud Cyfarwyddiadau o'r fath a gall beri i fuddsoddwyr, landlordiaid, a gweithwyr proffesiynol eiddo masnachol ystyried adolygu ac o bosibl apelio yn erbyn unrhyw Gyfarwyddiadau.
Mae ein harbenigwr eiddo masnachol, Gwen Hughes, yn archwilio'r achos a'r canlyniadau posibl.
Cyfarwyddyd Erthygl 4, yng Nghymru, yw cyfarwyddyd gan awdurdod cynllunio lleol neu Weinidogion Cymru sy'n nodi nad yw rhai hawliau datblygu a ganiateir, lle ystyrir bod caniatâd cynllunio yn awtomatig, yn berthnasol mwyach a bydd angen rhoi caniatâd cynllunio ar gyfer y datblygiad hwnnw.
Ar 1 Medi 2024, cyflwynodd Cyngor Gwynedd Gyfarwyddyd Erthygl 4, a ddiddymodd yr hawl i newid defnydd eiddo, heb ganiatâd cynllunio o fewn y Dosbarthiadau Defnydd canlynol:
Yn hollbwysig, nodir mai dim ond newid defnydd 'sylweddol' yr oedd Cyfarwyddyd Erthygl 4 yn ei gwmpasu. Felly, os nad yw newid defnydd o fewn y dosbarthiadau uchod yn berthnasol, ni fyddai angen cael caniatâd cynllunio.
Daethpwyd ag apêl yn erbyn Penderfyniad Erthygl 4 i'r Uchel Lys yn ddiweddar yn Enlli Angharad Williams, R (ar gais) v Cyngor Gwynedd [2025] EWHC 2395.
Daethpwyd â'r apêl gerbron y llys ar yr unig sail bod Cyngor Gwynedd wedi cyflwyno Cyfarwyddyd Erthygl 4 ar sail anghywir.
Dadleuodd yr hawlydd fod Cyngor Gwynedd wedi cyflwyno Cyfarwyddyd Erthygl 4 ar y dybiaeth anghywir y byddai angen caniatâd cynllunio ar gyfer pob newid defnydd rhwng y dosbarthiadau defnydd. Fodd bynnag, nid oes angen caniatâd cynllunio ar gyfer newid defnydd rhwng y dosbarthiadau defnydd nad yw'n newid defnydd 'sylweddol', waeth a yw Erthygl 4 wedi'i chyflwyno.
Penderfynodd y Llys, pan benderfynodd Cyngor Gwynedd weithredu Cyfarwyddyd Erthygl 4, fod aelodau'r Cabinet wedi cael eu camarwain yn sylweddol gan adroddiad y swyddog, i gredu y byddai pob newid defnydd yn cael ei reoli gan y Cyfarwyddyd. Ni wnaeth yr adroddiad roi gwybod i'r aelodau mai dim ond i newidiadau defnydd 'sylweddol' y byddai Cyfarwyddyd Erthygl 4 yn berthnasol.
Ni fyddai pob newid o annedd breifat i osod masnachol yn newid defnydd perthnasol.
Mae'r dyfarniad hwn yn tynnu sylw at lawer o ystyriaethau pwysig i Awdurdodau Cynllunio Lleol
Dylai perchnogion eiddo masnachol, buddsoddwyr, datblygwyr a landlordiaid ystyried nawr:
Bwriad Cyfarwyddyd Erthygl 4 oedd lleihau twf ail gartrefi a llety gwyliau, a dadleuodd Cyngor Gwynedd eu bod yn gwahardd pobl leol rhag byw yn eu cymunedau lleol ac yn bygwth yr Iaith a'r Diwylliant Cymraeg, ond ymddengys ei fod wedi cael ei ddadwneud gan y cyngor a dderbyniodd yr awdurdod cynllunio lleol.
Mae Cyngor Gwynedd yn y broses o gychwyn apêl mewn ymateb i ddyfarniad yr Uchel Lys mewn perthynas â Chyfarwyddyd Erthygl 4. Bydd gwrandawiad pellach yn penderfynu a gaiff ei ddatgymhwyso ac mae ei ddyfodol yn parhau i fod yn ansicr, am y tro.
Hyd nes y ceir penderfyniad, dylai datblygwyr a pherchnogion eiddo fwrw ymlaen yn ofalus a cheisio cyngor lle bo angen.
Gall ein tîm eiddo masnachol ddarparu canllawiau clir ac ymarferol ar y pwnc a drafodwyd uchod. Cysylltwch heddiw gan ddefnyddio'r ffurflen gyswllt, neu drwy 029 2082 9100 i weld sut y gallwn eich helpu.
I siarad ag un o'n harbenigwyr heddiw, cysylltwch â ni ar 02920 829 100 neu drwy ddefnyddio ein ffurflen Cysylltwch â Ni am sgwrs gychwynnol am ddim i weld sut gallwn ni helpu.
