02920 829 100 
Sylwad “weirdo” yn arwain at ddyfarniad o £17k gan Dribiwnlys Cyflogaeth
Mehefin 20, 2025
Gan Heledd Ainsworth
Ar ôl y dyfarniad yn achos N James v The Venture (Wrexham) Limited, ein harbenigwr, Heledd, sy'n ystyried y camau y dylai cyflogwr eu cymryd wrth ddelio ag unigolion niwroamrywiol y gellir eu hystyried yn anabl o dan gyfraith cyflogaeth.
Beth ddigwyddodd?
Wedi cael diagnosis o awtistiaeth yn 2019, dechreuodd yr Hawlydd, Mr James, gyflogaeth gyda Y Fenterym mis Gorffennaf 2021. Gofynnodd wedi hynny am addasiadau i'w helpu gyda gorlwytho synhwyraidd, a gododd o'i awtistiaeth. Roedd y rhain yn cynnwys lleihau sŵn cefndir a thywyllu goleuadau llachar. Er i'r addasiadau gofynnol hyn gael eu cydnabod gan y cyflogwr, teimlai'r Hawlydd na chawsant eu gweithredu'n gyson.
Ym mis Rhagfyr 2023, gan nodi'r materion hyn ochr yn ochr â phryderon eraill yn y gweithle, cyflwynodd yr Hawlydd achos ysgrifenedig ffurfiol cwynNi chafodd y gŵyn hon ei datrys, ac ym mis Mehefin 2024, cafodd ei wahardd o'i rôl oherwydd problemau perfformiad honedig.
Pan glywyd yr achos yng Nghaerdydd ym mis Chwefror 2025, hysbyswyd y Tribiwnlys hefyd am 13 achos ar wahân o ymddygiad digroeso yn gysylltiedig ag anabledd yr Hawlydd. Roedd yr enghreifftiau'n cynnwys cael ei labelu'n "rhyfedd" a'i fos yn cwestiynu pam na allai'r Hawlydd ymddwyn "fel y gweddill ohonom".
Pan gyflwynwyd yr hawliad, derbyniodd y cyflogwr fod yr Hawlydd yn anabl (o fewn ystyr yr amddiffyniad a roddir i weithwyr anabl o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010) oherwydd ei awtistiaeth a'i bryder. Roedd hyn yn golygu, yn ôl y gyfraith, fod ganddo dyletswydd i beidio â gwahaniaethu yn ei erbyn yn rhinwedd ei anabledd.
Beth oedd y gweithiwr yn ei honni?
Honnodd yr Hawlydd fod y ffordd y gwnaeth ei gyflogwr ei drin yn wahaniaethol yn y ffyrdd canlynol:
Beth oedd penderfyniad y Tribiwnlys Cyflogaeth?
Dyfarnodd y Tribiwnlys Cyflogaeth o blaid yr Hawlydd. Llwyddodd nifer o'i hawliadau am wahaniaethu yn deillio o anabledd, methu â gwneud addasiadau rhesymol, aflonyddu ac erledigaeth. Dyfarnodd y Tribiwnlys iawndal cyfan o £17,154.86 iddo.
Gwersi i gyflogwyr
Mae'r achos hwn yn dangos pa mor bwysig yw hi bod cyflogwyr yn cael y driniaeth o'u gweithwyr niwroamrywiol (a'r rhai â nodweddion gwarchodedig eraill) yn gywir. Mae cyflogwyr nad ydynt yn cymryd camau i wneud addasiadau rhesymol ar gyfer gweithwyr anabl, neu sy'n gwneud sylwadau annerbyniol i'w gweithwyr sy'n ymwneud â nodwedd warchodedig, mewn perygl o wynebu hawliadau Tribiwnlys Cyflogaeth all fod yn gostus a niweidiol i enw da.
Er y bydd gan bob gweithiwr anghenion gwahanol yn dibynnu ar eu sefyllfa a sut mae eu niwroamrywiaeth yn effeithio arnynt, gall y camau canlynol fod yn addasiadau defnyddiol yn aml i gyflogwyr eu cynnig i weithwyr sy'n niwroamrywiol (e.e. sy'n dioddef o ADHD, awtistiaeth, dyslecsia neu dyspracsia):
Gweler ein erthygl diweddar ar niwroamrywiaeth am ragor o awgrymiadau.
Os ydych chi'n gyflogwr sydd angen cyngor ar y ffordd orau o ddelio â'ch rhwymedigaethau i'ch gweithwyr, neu'n weithiwr sydd wedi dioddef gwahaniaethu yn y gweithle, cysylltwch â Heledd Ainsworth ar 029 2082 9131 neu hainsworth@darwingray.com i ddarganfod sut y gallwn eich helpu.
I siarad ag un o'n harbenigwyr heddiw, cysylltwch â ni ar 02920 829 100 neu drwy ddefnyddio ein ffurflen Cysylltwch â Ni am sgwrs gychwynnol am ddim i weld sut gallwn ni helpu.
