Tesco: yr archfarchnad ddiweddaraf i wynebu hawliadau torfol am gyflog cyfartal

Mae'r cwmni archfarchnad enfawr, Tesco, yn wynebu hawliadau cyflog cyfartal a allai fod yn werth £4 biliwn yn y pen draw gan staff benywaidd sy'n dweud eu bod wedi cael llawer yn llai o gyflog na'u cydweithwyr gwrywaidd.

Yn draddodiadol, mae swyddi rheng flaen a gwasanaethau i gwsmeriaid ar "lawr y siop" yn Tesco yn swyddi sydd wedi cael eu dal gan ferched yn bennaf, ac mae swyddi yn y warws yn parhau i fod yn llawer mwy tebygol o gael eu dal gan ddynion. 

Mae oddeutu 100 o weithwyr siop benywaidd y cwmni wedi cymryd camau i ddechrau achosion prawf yn erbyn Tesco, gan hawlio bod gweithwyr y warws, sy'n ddynion yn bennaf, yn ennill hyd at £11 yr awr o gymharu â staff y siop sy'n ennill £8 yr awr, ond bod gwaith y ddau grŵp yn debyg, ac felly y dylai'r cyflogau adlewyrchu hynny.

Os bydd yr achosion prawf yn llwyddiannus, mae'n bosibl y bydd modd i hyd at 200,000 o weithwyr siop wneud hawliadau tebyg. Pe byddai'r holl hawliadau yn llwyddo, mae amcangyfrif y gallai Tesco fod yn atebol am bron i £4 biliwn mewn ôl-daliadau, sy'n dyddio'n ôl mewn nifer o achosion, i ddechrau cyfnod cyflogaeth yr Hawlwyr gyda'r archfarchnad.

Y cwestiwn allweddol yw a oes modd diffinio'r ddau fath o waith fel gwaith "o'r un gwerth" i Tesco, ac mae'r archfarchnad yn siŵr o ddadlau bod rôl staff yn y warws yn cynnwys tasgau gwahanol a mwy corfforol o gymharu â chyfrifoldebau staff llawr y siop.

Mae'r prawf ar gyfer hawliadau cyflog cyfartal yn ei gwneud yn ofynnol i Hawlydd bwyntio at rywun o ryw gwahanol sy'n cael mwy o dâl na nhw am waith cyfatebol. Mae hyn yn golygu nad gweithwyr benywaidd yn unig fyddai'n gallu gwneud hawliad; byddai modd i weithiwr gwrywaidd sy'n gweithio ar lawr y siop wneud hawliad petai'n gallu pwyntio at weithwraig fenywaidd yn y warws sy'n ennill mwy o gyflog nag ef.

Mae'r un pwnc hefyd yn cael ei ymgyfreitha ar hyn o bryd gan archfarchnadoedd Asda a Sainsbury's, ond mae nifer y gweithwyr a allai fod yn rhan o'r hawliad yn erbyn Tesco yn golygu mai hwn fydd yr achos ymgyfreitha mwyaf erioed ym Mhrydain am gyflog cyfartal.

Os hoffech fwy o wybodaeth ar y mater yma neu ar unrhyw fater arall, plis cysylltwch â’r tim Cyflogaeth ac Adnoddau Dynol.

Elwyn DaviesNewyddion